Verslag bijeenkomst stadslandbouw

De waarde van stadslandbouw reikt verder dan voedselvoorziening en binnenstedelijke vergroening. Dit kwam naar voren uit een bijeenkomst in het Rotterdamse stadhuis op 2 februari van PvdA-Netwerk Ruimte, die ook PvdA-Kamerlid Sjoera Dikkers inspirerend vond. Uit de bijdragen van de gastsprekers over de Rotterdamse praktijk kwam naar voren dat stadslandbouw ook heel goed kan dienen als middel voor sociale samenhang, bewonersparticipatie, leefbaarheid, ondernemerschap, werkgelegenheid, economie en duurzaamheid.

Bij stadslandbouw in de vorm van spontane maatschappelijke initiatieven is voor overheid en partners als woningcorporaties een belangrijke voorwaardenscheppende rol weggelegd. Langdurig beschikbare, betaalbare en kwalitatief geschikte grond, alsmede ruimtelijk beleid en grondpolitiek zijn onderwerpen die PvdA’ers in gemeenten, provincies, Tweede en Eerste Kamer in onderlinge samenhang kunnen oppakken. Dit in aansluiting op de inzet voor stadslandbouw van PvdA-staatssecretarissen Sharon Dijksma van Economische Zaken en Wilma Mansveld van Infrastructuur en Milieu (zie ook het discussiestuk voor deze netwerkbijeenkomst).

Het bevorderen van de verbinding tussen stad en platteland onder regie van de provincie is een mooie PvdA-uitdaging als inzet voor de verkiezingen van 18 maart a.s. voor de Provinciale Staten (en Eerste Kamer). Kamerlid Sjoera Dikkers wil graag in werkbezoeken nader bekijken hoe stadslandbouw in praktijk nog meer kan bijdragen aan sociaaldemocratische speerpunten.

Door Wim Sonnemans.

Het eerdere discussiestuk is hier te downloaden.

Ellende omtoveren tot één groot feest

Bob Richters is als sociaal ondernemer begonnen met vier inlooprestaurants genaamd “Hotspot Hutspot”. Tieners in aandachtswijken bereiden en nuttigen samen op plezierige wijze volwaardige maaltijden (volgens de Schijf van Vijf) met biologische etenswaren uit de eigen stadsboerderij; iedereen doet iets wat hij of zij zelf leuk vindt. Jongeren in een reïntegratie- of begeleidingstraject doen werkervaring op en nodigen leeftijdgenoten met succes uit om mee te doen. Maatschappelijke ellende zoals achterstanden en opvoedingsvraagstukken zijn voor Bob ingrediënten voor feestelijke en waardevolle gebeurtenissen! Zo heeft de beroemde topkok Herman den Blijker meegedraaid in alle vier keukens van “Hotspot Hutspot”.

Deelnemers ervaren zo dat ons voedsel uiteindelijk van het land komt en niet alleen uit een fabriek en een winkel. Bijv. zonnepanelen voorzien in een duurzame aanpak van de stadsboerderijen.

Zie http://www.hotspothutspot.nl/ voor meer info over “Hotspot Hutspot”.

Woningcorporaties als partner voor ontwikkeling van de stad en voor deelname aan de samenleving

Woningcorporatie Havensteder ondersteunt, zoals Bart Kesselaar uiteenzette, al langer dan tien jaar meerdere stadslandbouw-initiatieven. Dit als bijdrage aan de ontwikkeling van de stad en aan deelname van wijkbewoners aan de samenleving. De nieuwe Herzieningswet (nog te behandelen in de Eerste Kamer) biedt corporaties – naast het beschikbaar stellen van sociale huurwoningen – mogelijkheden voor hun kernfunctie als partner van de stad. Wat stadslandbouw betreft kan de inzet bestaan uit sociaal investeren (waar nodig in beperkte mate), faciliteren (met vastgoed, grond en netwerken) en optimaliseren (samen met de stad voorzien in het juiste speelveld).

Zie de presentatie van Bart voor meer info.

Gemeente biedt ruimte voor stadslandbouw en zorgt voor brede inbedding in beleid

Kees van Oorschot legde uit hoe de gemeente Rotterdam stadslandbouw bevordert met een denktank van ambtenaren en externe experts die onder meer de Regionale Food Council Rotterdam ondersteunt.

De Voedselstrategie Rotterdam voorziet in een thematische aanpak met focus op Gezondheid, Duurzame Economie en Ruimtelijke Kwaliteit: think global, act local. Initiatieven van bewoners en maatschappelijke organisaties staan centraal. Deze innovatieve aanpak van stadslandbouw is verbonden met bedrijven in de topsector Food. Dit als onderdeel van de clusteraanpak in het economisch beleid van gemeente Rotterdam. In de regio is een grote concentratie van productie, distributie, onderwijs, verwerking en innovaties.

Bij sommige buurtmoestuinen is de continuïteit gebaat bij professionele ondersteuning. Hiervoor worden specialisten ingehuurd worden door corporaties. Belangrijke winst is dat mensen worden geactiveerd en doorstromen naar betaald werk!

Actieve betrokkenheid van een wethouder bij stadslandbouw is een goede zaak; dit moet ook weer niet leiden tot een afwachtende houding in de stad bij het starten van stadslandbouw-initiatieven. Stadsontwikkeling heeft geen aparte financiële regeling voor stadslandbouwprojecten, maar kan wel helpen om contacten te leggen naar andere regelingen zoals de subsidie voor groene daken.

In 2013 is een stimulerende landelijke Agenda Stadslandbouw opgesteld die inmiddels door ruim 20 gemeenten is ondertekend. In deze agenda staat een oproep aan de rijksoverheid (staatssecretaris Dijksma) om belemmerende regels op gebied van voedselveiligheid en het houden van dieren (in de stad) aan te passen, stadslandbouw mee te nemen bij de uitwerking van het Europese landbouwbeleid en bij te dragen aan een gezamenlijke visie op stadslandbouw.

Zie de presentatie en de Agenda Stadslandbouw van Kees voor meer info.

Stadslandbouw is booming business

Jan Willem van der Schans gaf aan hoe Eetbaar Rotterdam voorziet in de nodige bundeling van ervaringen met en ondersteuning bij de verdere professionalisering van stadslandbouw.

In tegenstelling tot de jaren ’30 en ‘40 van de vorige eeuw is stadslandbouw niet meer nodig tegen voedselschaarste. De waarde is breder gezien de gebleken bijdrage aan maatschappelijke doelen. Zo bracht bij het snoeien van druivenranken op straat spontaan advies van Turkse medebewoners met ervaring als wijnboer verschillende bevolkingsgroepen in de multiculturele samenleving dichter bij elkaar!

Als tweede punt merkte Jan Willem op dat het inkoopbeleid van de gemeente en andere overheden natuurlijk ook zelf duurzaam moet zijn met voedselaanbod uit eigen stad of regio in de bedrijfsrestaurants. Dit komt in Nederland maar mondjesmaat op gang.

Langdurige beschikbaarheid van betaalbare en kwalitatief geschikte grond is een voorwaarde die op de weg ligt van de gemeente. Spontane bottom up initiatieven kiezen niet altijd een handige locatie, enige sturing vanuit de gemeente is gewenst. Sommige initiatieven zijn mobiel, bijvoorbeeld met verplaatsbare bakken voor de geteelde gewassen, zoals “Hotspot Hutspot” die gebruikt.

Financiering van stadslandbouw is momenteel gebaseerd op filantropie en/of ad hoc ondersteuning. De maatschappelijke baten van stadslandbouw zijn evenwel steeds beter in maat en getal uit te drukken. Daarmee zou toegang tot meer structurele financiering op zijn plaats zijn, bijv. uit de aanbestedingen voor sociaal-maatschappelijk werk op wijkniveau. Stadslandbouwinitiatieven verdienen dan ook meer erkenning als relevante partij. Door de productieve aard van stadslandbouw zijn – mede door meer structurele financiering – ook inkomsten uit de markt te halen door bijv. verkoop van voedsel, workshops, en events. Bij deze economisch gunstige sociale innovatie liggen gouden kansen voor ZZP’ers.

Boerenmarkten met verse etenswaren uit eigen stad en de nabije omgeving slaan zo goed aan dat supermarkten en fastfoodketens in Noord-west Europa het moeilijk hebben. In een internationaal scholingsprogramma komen marketingdeskundigen van Unilever naar Rotterdam om het geheim van dit succes te bestuderen. Kortom: stadslandbouw is booming business!

Zie http://www.eetbaarrotterdam.nl/about-2/ voor meer info over Eetbaar Rotterdam.

Verbinding tussen stad en platteland onder regie van de provincie als PvdA-uitdaging

Ook de levendige discussie met de deelnemers aan deze netwerkbijeenkomst onderstreepte dat stadslandbouw als kansrijke ontwikkeling aandacht verdient van PvdA’ers in gemeenten, provincies en Tweede en Eerste Kamer. Zo is het bevorderen van de verbinding tussen stad en platteland onder regie van de provincie een mooie PvdA-uitdaging als inzet voor de verkiezingen van 18 maart a.s. voor de Provinciale Staten (en Eerste Kamer). Kamerlid Sjoera Dikkers wil graag in werkbezoeken nader bekijken hoe stadslandbouw in praktijk nog meer kan bijdragen aan sociaaldemocratische speerpunten.

Dat vraagt o.m. om ruimtelijk beleid en grondpolitiek. Langdurige beschikbare, betaalbare en kwalitatief geschikte grond als randvoorwaarde voor stadslandbouw komt ongetwijfeld ter sprake bij de bijeenkomst over de toekomst van het grondbeleid in Nederland die PvdA Netwerk Ruimte woensdag 4 maart organiseert (zie hier).