Geef ons de ruimte (terug?)!

Impressie van de conferentie van 19 maart 2016

Paneldiscussie, v.l.n.r. Ingo Hansen, Hugo Priemus, Pieter Hooimeijer, Willem Heesen en Co Verdaas.

Paneldiscussie, v.l.n.r. Ingo Hansen, Hugo Priemus, Pieter Hooimeijer, Willem Heesen en Co Verdaas.

Ruimtelijke Ordening (RO)  lijkt als richtinggevend middel van de politieke agenda verdwenen. Dat is jammer, omdat het een dienend instrument is ten opzichte van andere politieke onderwerpen zoals economische ontwikkeling, mobiliteit, werkgelegenheid, gezondheid, leefbare en bloeiende steden. Een middel om letterlijk en figuurlijk ruimte aan mensen te geven. Daarom pleit het Netwerk Ruimte om RO weer een serieus onderdeel te laten zijn van het PvdA verkiezingsprogramma 2017. Tijdens een goed bezochte Netwerk Ruimte bijeenkomst in Utrecht op 19 maart zijn we op dit thema de diepte ingegaan.

RO is vanuit sociaal democratisch oogpunt ooit bedoeld om goede maatschappelijke afwegingen te maken voor een toekomstgerichte inrichting van Nederland. We moeten nu vaak constateren dat RO is gereduceerd tot het maximaliseren van grondopbrengsten voor gemeenten. Daarmee is het een financieel instrument onderdeel geworden van het kapitalistisch systeem, in plaats van een kwaliteitsinstrument om het maatschappelijk systeem te sturen ten behoeve van alle inwoners van ons land, en niet alleen de happy few.

In een paneldiscussie met Co Verdaas (oud gedeputeerde en staatssecretaris), Pieter Hooimeijer (hoogleraar Stedelijke Geografie), Ingo Hansen (hoogleraar Transport en Planning) en Hugo Priemus (hoogleraar Systeeminnovatie Ruimtelijke Ontwikkeling) kwam vooral ter sprake dat de ruimtelijke ordening een afgeleide is van verschillende maatschappelijke opgaven en geen doel op zich. Daarmee is RO in de basis een dienend instrument voor thema’s als wonen, economische ontwikkeling en werkgelegenheid, natuur en leefkwaliteit, aldus Verdaas. De nadruk moet niet alleen gelegd worden op marktfalen, maar ook op overheids- en beleidsfalen. De afgelopen decennia is de rijksregie op de ruimtelijke ordening afgezwakt. De regie tussen de verschillende overheden ontbreekt, aldus Hooimeijer. En een nieuwe visie lost hierin niets op. Verdaas: ‘We moeten zwakke belangen mondig maken’ zodat ze hun plek in de RO opeisen. Hugo Priemus versterkt dit: ‘Er is helemaal geen nationaal (ruimtelijk) beleid op dit moment’. Vanuit Europa komen veel verplichtingen die wel indirect het ruimtelijk beleid bepalen (Natura2000, water/luchtkwaliteit, etc.). Maar er is geen nationale coördinatie tussen die verplichtingen. Ingo Hansen geeft aan dat RO veel invloed heeft op mobiliteit. ‘RO bepaalt welke afstand mensen moeten overbruggen om in dagelijkse behoeften te kunnen voorzien’, aldus Hansen. Als men die structurerende werking van RO en infrastructuur op nationaal, regionaal en lokaal niveau niet ondergeschikt maakt aan voor de mensen belangrijke vraagstukken als duurzaamheid, veiligheid en leefbaarheid, dan leidt dat niet tot duidelijke ontwikkelingsrichtingen, maar tot een diaspora van ontwikkelingen.

Reacties kwamen van Hamit Karakus (directeur Platform31), Jaap Jelle Feenstra (voormalig Tweede Kamerlid en Havenbedrijf Rotterdam) en Henk Leenders (Tweede Kamerlid PvdA). Leenders nuanceerde het ‘verdwijnen van RO’ van de beleidsagenda in de Kamer. Het knelpunt is beleidsconcurrentie: asielzoekers, werkgelegenheid, zorg, de decentralisaties naar gemeenten. Feenstra pleit voor meer discussie en meer breedte in die discussie over RO. Zeker als het om grote vraagstukken, die onze toekomstige economie en welvaart bepalen, zoals energietransitie en klimaat,  handel en transport. Dit moet leiden tot een meerjarige stabiele koers waarmee de PvdA ook electoraal een tijd vooruit kan. Hamit Karakus: ‘RO is niet sexy, maar je kunt ermee aan veel ambities bijdragen’. Daarom moet de PvdA een sterker ruimtelijk geluid laten horen, zeker als je kijkt naar hoe we Nederland aardig hebben ingericht in de loop der tijd. Karakus: ‘niemand die ik spreek is tegen ordening, maar er is wel veel stroperigheid in de uitvoering, dat moeten we aanpakken. Er moet meer helderheid komen in besluitvorming: het probleem is niet de ordening zelf. Ook het bedrijfsleven vraagt om een goede RO. Ik zou graag willen dat de PvdA een heldere stelling inneemt. De PvdA moet RO koesteren en ons toe-eigenen.’

Alle input van deze bijeenkomst leidt tot input voor het verkiezingsprogramma voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2017. Hierover volgt snel meer informatie.