Wageningse kennis van grote waarde voor politiek inzake groen en water in de (klimaatvriendelijke) stad

Door Wim Sonnemans (lid PvdA-Netwerk Ruimte)

Wageningen University heeft voor het bevorderen van groen en water in de (klimaatvriendelijke) stad zeer waardevolle wetenschappelijke inzichten te bieden en mag deze best minder bescheiden naar voren brengen. Dat zeiden PvdA-kamerleden Henk Leenders en Lutz Jacobi op 3 maart bij een minisymposium naar aanleiding van hun visienota “Groen en water in de (klimaatvriendelijke) stad” (zie https://www.pvda.nl/nieuws/groene-en-gezondere-steden/).

Dit minisymposium was een initiatief van PvdA-Netwerk Ruimte en studievereniging Pyrus van studierichting Bodem, Water en Atmosfeer; dit met medewerking van de overige studieverenigingen rond Environmental Sciences en van Mercurius van “Economie en beleid” en “Gezondheid en maatschappij”. Han Swinkels (voorzitter KLV Wageningen Alumni Network) leidde de discussie in goede banen voor een gemengd publiek waarvan ook PvdA-waterschapbestuurders deel uitmaakten.

Volgens Lutz Jacobi heeft de politiek wetenschappelijke kennis hard nodig voor de onderbouwing van beleid, liefst vóórdat de laatste volledige waterdichte bewijsvoering is geleverd. Zo werd bijv. ontmoedigingsbeleid tegen roken al ingezet voordat een oorzakelijk verband met longkanker voor de volle 100% vast stond. Ook met maatregelen tegen klimaatverandering moeten we niet te lang wachten op nieuwe onderzoeksuitkomsten terwijl de zeespiegel blijft stijgen.

Henk Leenders gaf aan dat het wetsvoorstel van PvdA en GroenLinks voor de Klimaatwet een raamwerk biedt voor klimaatdoelen die een aanscherping zijn van het Klimaatakkoord van Parijs.

Brede samenwerking overheden, bedrijven, burgers en maatschappelijke organisaties

Dijkgraaf en PvdA-lid Hans Oosters (voorzitter Unie van Waterschappen) meldde dat de ochtend voor dit symposium de gemeenten (VNG), provincies (IPO) en waterschappen (UvW) zojuist overeenstemming hadden bereikt over de Investeringsagenda klimaatadaptatie, energietransitie en circulaire economie.

Zij willen samen met het Rijk en samen met bedrijven, burgers en maatschappelijke organisaties werken aan drie nationale programma’s gericht op energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie. Het gaat om economisch urgente, sociaal-maatschappelijk ingrijpende en tegelijkertijd innovatief kansrijke opgaven. De VNG, het IPO en de UvW vragen het Rijk een financiële impuls voor investeringen om de aanpak van deze opgaven te versnellen en regionale uitvoeringskracht en kennisontwikkeling te organiseren. Universiteiten zoals Wageningen zijn hard nodig voor het (helpen) ontwikkelen van de nodige nieuwe fysieke maatregelen voor inpassing van groen en waterberging in bestaande steden.

Brenda Horstra liet zien hoe tuincentra bijdragen aan een leefbare, groene en waterrijke omgeving en aan regenbestendige buurten. Dit met passend aanbod voor verschillende soorten tuintypen en –beleving zoals eigen groente en fruit, struiken en bomen waarin vogels en insecten kunnen verpozen, speelgazon, schommel en zandbak, of tuinhuisje, terrassen en borders met bloemen.

Uiteenlopende Wageningse vakgebieden

Sjerp de Vries van Alterra vertelde over het groeiende wetenschappelijke bewijs over de effecten van groen en water in de stad op de lichamelijke en psychische gezondheid.

Zo noemde Henk Leenders vanuit de Visienota:

  • Minder nerveus en somber in een groene woonwijk
  • In een stenige buurt ga je eerder dood
  • Meer groen is minder bij de huisarts
  • Veel extra sterfgevallen door warmer weer

Volgens Sjerp de Vries kan het verbeteren van de toegang tot natuur een rol spelen bij het terugdringen van sociaaleconomische gezondheidsverschillen, d.w.z. meer ziekte en sterfte bij lagere inkomensgroepen. Dit niet alleen omdat deze groepen momenteel gemiddeld een minder goede toegang hebben, maar ook omdat juist binnen die groepen de relatie natuur – gezondheid het sterkst is. Daarnaast is natuur in de woonomgeving vooral gerelateerd aan de gezondheid via stressreductie en het verbeteren van de sociale samenhang in de buurt, meer dan bijvoorbeeld via het afvangen van fijnstof.

Maria Koelen (hoogleraar gezondheid en maatschappij) ging in op de rol van leefstijl bij klimaatvriendelijk gedrag. Om dit bij te sturen zijn er meerdere “knoppen om aan te draaien”, zoals het beschikbaar stellen van kennis, een uitnodigende omgeving, medewerking van gemeenten en financiële prikkels om te sturen met geld. Voor dat laatste pleitten ook de studenten Lennart Jongen (Earth and Environment) en Wim Verhagen (Economie en Beleid). Volgens Maria is het effectiever om gewenst gedrag te belonen (bijv. met subsidie voor een regenton of een groenprijs in de vorm van een cheque voor bewonersinitiatieven) dan ongewenst gedrag te bestraffen (bijv. eigenaren van huizen met een (deels) verharde tuin extra belasting laten betalen om verbeteringen van de openbare ruimte of schade in de stad aan het rioolsysteem te kunnen financieren). Vanuit de zaal kwam het idee voor een gezamenlijke excursie voor studenten van de betrokken studieverenigingen naar de in de Visienota genoemde Duitse deelstaten waar men belasting betaalt over het regenwater dat van een eigen terrein tot afstroming komt. Wetenschappers op gebied van Economie en Beleid zouden uit deze Duitse ervaringen aanbevelingen kunnen afleiden voor mogelijke Nederlandse belastingmaatregelen. Dit mede in het licht van genoemde Investeringsagenda van VNG, IPO en UvW met de beoogde medewerking van het Rijk. Zie verder via https://www.uvw.nl/decentrale-overheden-geven-informateur-boodschap-voor-klimaatbeleid/.

Stadslandbouw

WUR-onderzoeker Jan Eelco Jansma beschreef de mogelijke rol van stadslandbouw. Stedelijk gebied en groen lopen steeds meer door elkaar heen; consumenten gaan vaker hun eigen voedsel produceren. Voedselketens worden zo steeds korter en worden bij toenemend hergebruik van reststoffen voedselcirkels. Om dit goed te kunnen inbedden in ruimtelijk en economisch beleid zou er volgens Jan Eelco in het nieuwe kabinet een ministerie van Voedsel moeten komen.

Jan Willem van der Schans (Wageningen Economic Research) noemde als aandachtspunten bij stadslandbouw:

  • sociaal ondernemerschap bij stadsboerderijen; bijdragen aan werkgelegenheid, aan toegang tot de arbeidsmarkt, aan de ontwikkeling van bijv. zorgkinderen en aan het bijsturen van ontspoorde jongeren
  • plaats van groen in de stad in innovatiebeleid (topsector Tuinbouw en topsector Agri)
  • landbouwparken als nieuwe categorie in ruimtelijk beleid (landbouw + recreatie + biodiversiteit),
  • meer ruimte voor woningcorporaties om weer te kunnen investeren in vergroening van de publieke ruimte

Deze zaken zijn des te belangijker in combinatie met de behoefte aan meer woningbouw die de vier grootste steden in de aan het symposium voorafgaande week kenbaar hadden gemaakt voor de komende kabinetsperiode.

Vergroening voorop bij planvorming en ruim baan voor bewonersinitiatieven

Volgens Henk Leenders en Lutz Jacobi voelen de in de Visienota genoemde bewonersinitiatieven voor groen en water in de (klimaatvriendelijke) stad zich gesterkt door deze aandacht vanuit de politiek. Om komende tijd verder te kunnen doorpakken moet het snel afgelopen zijn met bureaucratische regeltjes in bestemmingsplannen e.d. die hinderlijk zijn voor deze bewonersinitiatieven.

Bij dergelijke planvorming moeten vergroening en opvang van regenwater in steden niet langer een bijkomstigheid zijn, maar als eerste uitgangspunt voorop staan.

Zoals Maria Koelen na afloop vertelde, kan Wageningen University (leerstoelgroep Knowledge, Technology and Innovation) ook helpen bij het beter op elkaar laten aansluiten van kennis vanuit eigen en gedeelde gedragspraktijken van burgers zelf en academische expert-kennis.

Al met al was het minisymposium een inspirerende ontmoeting in het teken van de vraag hoe wetenschap en politiek elkaar kunnen helpen bij Groen en water in de (klimaatvriendelijke) stad.

PvdA-Netwerk Ruimte zal deze uitkomsten aanbieden aan de (nieuwe) PvdA-Kamerfractie i.v.m. de komende kabinetsformatie en breder onder de aandacht brengen voor met name de gemeenteraadsverkiezingen van 2018.

Downloads

Minisymposium groen en water in de klimaatvriendelijke stad

Rol van tuincentra in leefbare tuin (Brenda Horstra, Tuinbranche Nederland)

(Ultra) lokale en regionale voedselketens (Jan Willem van der Schans, Wageningen Economic Research)

HSO focus

Groen en water in de stad (aanbevelingen)

Klimaatwet