Verslag bijeenkomst Energie en Ruimte 11 mei 2017

Deze bijeenkomst is georganiseerd door het Netwerk Ruimte van de Partij van de Arbeid. Er waren circa 20 deelnemers, verspreid uit het land en actief in de lokale politiek en andere PvdA-netwerken zoals PvdA Duurzaam.

De voorzitter van het Netwerk Ruimte, Willem Heesen, opent de avond, waarin drie sprekers elkaar zullen opvolgen:

  • Sander Willemsen (Energie-U)
  • Marjon Bosman (VNG)
  • Jeroen Niemans (RUIMTEVOLK en Stadsinitiatief Utrecht) 

Willem Heesen trapt de avond af met een plaatje uit een onderzoek naar de inkomenseffecten van de aankomende energietransitie. Dit plaatje laat zien dat met name de lage inkomens een bovenmatig groot deel van hun inkomen aan energie kwijt zullen zijn, als niets daartegen wordt ondernomen. De uitkomsten van het onderzoek zullen ook gedurende de avond nog regelmatig worden aangestipt.

Sander Willemsen (Energie-U)

Sander geeft aan dat de keuze om gas als energiebron steeds meer af te schaffen (het principe Van Gas Los) binnenkort aan de orde is, maar daarmee is de vraag nog niet beantwoord hoe dat dan moet worden gerealiseerd: in elk geval niet meer collectief, door de rijksoverheid gestuurd, zoals bij overgang van kolen en stadsgas naar aardgas in de jaren ’60.

Wie gaat daar eigenlijk over? Binnenkort kunnen gemeenten en provincies daarin eigen keuzes maken en het dan ook verplichtend opleggen, bijvoorbeeld bij nieuwbouwontwikkelingen. In bestaande wijken wordt dat ingewikkelder: individuen mogen wel voor een warmtepomp kiezen, maar hoe doe je dat in buurten waar mensen het niet willen, dan wel de middelen niet hebben. Dat wordt vooral een politiek vraagstuk.

En is dat effectief (voor het milieu), efficiënt (voor de staatskas) en eerlijk (zodat mensen met laagste inkomens – die nu vaak in de slechtst geïsoleerde huizen wonen – niet meest gaan betalen)?

Mensen doen niet vanzelf mee met collectieve stadsverwarming, warmtepompen zijn vaak te duur voor individuele huishoudens, windmolens liggen politiek gevoelig. Voor elektriciteit en gasaansluiting zijn de kosten ‘gesocialiseerd’ – iedereen bestaat hetzelfde ongeacht afstand tot de centrale en aanlegkosten, bij warmtenetten is dat afhankelijk van plaatselijke omstandigheden.

Een mooi voorbeeld daarvan is nabij Utrecht te vinden: daar is een gebied met een agrarische bestemming, waar oorspronkelijk woningbouw was bedacht maar waarvoor nu geluiden klinken om dit gebied in te zetten voor energieopwekking. Windmolens zorgen vaak voor veel weerstand, maar ook zonnevelden wellicht. Dit wordt echt een vraagstuk van stadsontwikkeling, een politiek vraagstuk dus. Omwonenden willen wel windmolens want dat houdt de woningbouw tegen, die ze na Leidse Rijn niet nog meer willen.

Het Energieakkoord leidt in ieder geval tot een omslag van fossiel naar lokaal (zie ook sheet): aardgas en kolencentrales te vervangen door nieuwe vormen van energie: wind, zon, aardwarmte, met vaker lokale opwekking.

Gestelde vragen:

  • Hoe gaan we om met socialisering van kosten (zie ook de inbreng van Willem Heesen).
  • Bestaat er een netwerk van organisaties die actief zijn op terrein van vorming van energiecoöperaties? Ja die zijn er meerdere in Nederland, maar er is geen grote overkoepelende samenwerking.
  • Gaan we dit wel met die deelprojectjes redden?
  • Hoe maken we een ‘schaalsprong’ van losse burgerinitiatieven naar de energietransitie?

De gemeente Utrecht heeft de ambitie “klimaatneutraal in 2030” maar dat lijkt nog niet binnen bereik: er worden nog steeds nieuwe woningen aan het gasnetten aangesloten, het blijft zo dweilen met de gaskraan open…

Zie ook:

Marjon Bosman, VNG

Gemeentes en provincies staan aan de lat voor ruimtelijk beleid. Dat vergt een (lange termijn) energiestrategie en (korte termijn) stappenplan in de regio die zicht bieden op investeringszekerheid op basis van de juiste informatie: (&goede communicatie) om hoeveel op te wekken vermogen gaat het, wie zijn de eigenaren, wat bestemmingen, beperkingen van de ruimte? Per regio aanbod doen aan rijksoverheid welke systeemkeuzes per transitiepad (kracht en licht, zon, wind, geothermie, enz.)? Wachten op een Klimaatwet?

Het uitgangspunt is dat de energietransitie vanuit de regio gerealiseerd moet worden en niet van bovenaf opleggen. Op basis van een overzicht van 8 stappen wordt met bewoners, bedrijfsleven, maatschappelijke organisatie en overheden, gewerkt aan een vast te stellen energiestrategie. Regio’s worden ondersteund met programmamanager gedurende een jaar.

Er zijn al veel ‘energie en ruimte’-ateliers geweest, waar de bewustwording wel is doorgedrongen. Het kan niet alleen met windmolens en niet alleen met zonnepanelen. Er wordt gewerkt aan een voorstel om de regionale strategieën over heel Nederland uit te rollen, nationaal Programma Energietransitie.

Het Rijk werkt in de Energieagenda op vier transitiepaden: warmte op lage temperatuur (voor gebouwen en kassen), resp. warmte op hoge temperatuur (voor industriële processen); kracht en licht (apparaten en verlichting); mobiliteit (rijden, varen, vliegen). Eigenlijk een deltaprogramma voor energie.

Het is belangrijk regionale initiatieven te blijven stimuleren, maar schaalvergroting is noodzakelijk om de kosten te drukken. De energiestrategieën moeten een plek vinden in de provinciale omgevingsvisies en van daaruit naar gemeentelijke omgevingsvisies.

Reacties:

  • Wat als stakeholders met tegengestelde belangen het niet eens worden? Gevoelen is dat de provincies (bijvoorbeeld Noord-Holland) de ambities voor windenergie na overleg met rijk opleggen, terwijl er zowel boze tegenstanders als gefrustreerde voorstanders zijn.
  • Vroeger waren energiebedrijven van de gemeente. Zou de overheid weer meer bemoeienis moeten hebben om de transitie te realiseren? Is bestuurlijke samenwerking en schaalvergroting noodzakelijk om de transitie betaalbaar te houden?

Lees meer over energietransitie op deze website waar veel nuttige informatie is te vinden.

Jeroen Niemans, Ruimtevolk 

Door deze landelijke kennisorganisatie worden 12 pilots voor Omgevingsvisies  begeleid. Ruimtevolk heeft eigenlijk een Nieuwe wet van de energietransitie geformuleerd, een driehoek die begint met de energieopgave (behoefte, potentie, particulier/collectief), maar dat is niet het enige: daarbij hoort ook eigenaarschap en economie.

Lees het boek ‘Ons soort mensen’ van Juli Zeh.  De schrijfster laat zien dat idealen omdraaien als er geld in het spel is. Daarvan kun je gebruik maken: als er weerstand is tegen windmolens, blijkt die weerstand sterk te verminderen als er ook voor omwonenden iets te winnen is, het principe van What’s in it for me?

Hoe moet het, wat wel wat niet: wel goed  meekoppelen omgevingsbeleid, het moet zowel bottom up als top down, het is belangrijk kaders mee te geven en regie in handen van de overheid blijven houden. Wat in ieder geval niet helpt is hard te roepen dat het urgent is, ondoorzichtig proces en alles inzetten op de energieopgave uitgedrukt in PetaJoules.

Reacties:

  • Is het al dan niet verstandig om bij energieproductie weer lokale overheidsbemoeienis te organiseren zoals het ‘vroeger’ was?
  • Windmolens zijn nog erg nimby-gevoelig, bij de ontwikkeling van nieuwe wegen wordt daar rekening mee gehouden. In het budget is ruimte opgenomen om knelpunten van omwonenden op te lossen, zodat de weerstand minder wordt. Je moet niet doen alsof het goed voor de mensen is, maar duidelijk maken dat het niet leuk is maar wel moet en dan extra budget voor inpassing reserveren. Daarvoor moet je ook gedragsregels opzetten.
  • Bij windmolens wordt nog weinig meegekoppeld, zoals wel bij Ruimte voor de Rivier. In aanbestedingsregels zou je opbrengsten wind en zon kunnen laten terugvloeien naar de regio, verplichten lokale bedrijven te betrekken, leefbaarheid deel van de opgave maken.

Lees meer:

Het was een geanimeerde avond waar veel over tafel is gekomen. Wat nemen we hierover mee naar lokale verkiezingsprogramma’s van de PvdA voor de Gemeenteraad 2018?

  • Advies aan de afdelingen en programmacommissies: neem contact op met lokale energiecoöperaties en vraag waar ze tegenaan lopen.
  • Je kunt als gemeente in het kader van armoedebeleid zaken regelen tbv de energietransitie:
    • Energietransitie zal zwaar drukken bij mensen met lage inkomens, daar moet je wat mee. Je kunt daar als gemeente afspraken over maken met de woningcorporaties, om de sociale voorraad beter energiebesparend te maken.
    • Leges verlaging voor groene initiatieven, verlaging OZB als je het juiste energielabel hebt.
    • Energiescan goedkoop maken of als gemeente faciliteren.
  • En denk ook aan een energieloket voor bedrijven.

Download

Powerpoint Energie en Ruimte